Wybór odpowiednich drzwi przeciwpożarowych to decyzja, która może zadecydować o życiu lub śmierci ludzi w sytuacji zagrożenia. Symbole takie jak EI30, EI60 czy EI90 spotykane na tabliczkach drzwi to nie przypadkowe oznaczenia marketingowe, lecz ściśle znormalizowane parametry określające czas, przez jaki drzwi są w stanie powstrzymać rozprzestrzenianie się ognia i gorąca. Każdy obiekt budowlany wymaga indywidualnego podejścia do doboru tych parametrów, uwzględniającego wysokość budynku, liczbę użytkowników, rodzaj prowadzonej działalności oraz czas potrzebny na bezpieczną ewakuację. Właściwe zrozumienie tych oznaczeń pozwala nie tylko spełnić wymogi prawne, ale przede wszystkim realnie zwiększyć bezpieczeństwo osób przebywających w budynku.
Alfabet odporności ogniowej
Pierwsza litera E w klasyfikacji drzwi przeciwpożarowych reprezentuje najważniejszy parametr, jakim jest integralność konstrukcji. Integralność oznacza zdolność drzwi do pozostania w jednym kawałku, bez powstawania otworów, pęknięć czy szczelin, przez które mogłyby przedostać się płomienie lub gorące gazy. Podczas testu laboratoryjnego technik próbuje przepchnąć przez ewentualne szczeliny specjalną bawełnianą poduszkę o ściśle określonych wymiarach. Jeśli poduszka przechodzi lub zapala się od kontaktu z gorącymi gazami, test jest przerwany i drzwi nie otrzymują certyfikacji. Utrata integralności w rzeczywistym pożarze oznacza, że drzwi przestają pełnić funkcję bariery i umożliwiają błyskawiczne rozprzestrzenienie się ognia na kolejne pomieszczenia.
Druga litera I to izolacyjność, która definiuje zdolność drzwi do blokowania przepływu ciepła przez swoją strukturę. Nawet jeśli drzwi zachowują integralność i nie przepuszczają płomieni, mogą stać się na tyle gorące, że zapalą przedmioty znajdujące się po drugiej stronie lub spowodują poparzenia u osób ewakuujących się. Podczas certyfikacji temperatura po stronie nienarażonej na ogień jest mierzona za pomocą kilkunastu termopar rozmieszczonych na powierzchni drzwi. Średni wzrost temperatury nie może przekroczyć 140 stopni Celsjusza, a w żadnym pojedynczym punkcie nie może wzrosnąć o więcej niż 180 stopni. Te ograniczenia gwarantują, że drewniane drzwi po drugiej stronie korytarza nie zapalą się od promieniowania cieplnego, a człowiek dotykający klamki nie dozna poważnych oparzeń.
Kombinacja liter E i I tworzy podstawę klasyfikacji europejskiej zastępującej starsze krajowe systemy oznaczania. Przed harmonizacją norm każdy kraj stosował własne oznaczenia, co prowadziło do zamieszania przy handlu międzynarodowym oraz trudności w interpretacji parametrów. Obecnie wszędzie w Unii Europejskiej obowiązuje jednolity system, gdzie EI oznacza drzwi spełniające oba kryteria jednocześnie. Istnieją również drzwi oznaczane samą literą E, które zachowują integralność ale nie zapewniają izolacji termicznej. Takie drzwi znajdują zastosowanie w specyficznych sytuacjach, gdzie po drugiej stronie nie przebywają ludzie ani nie znajdują się materiały palne, na przykład w przejściach technicznych czy wejściach do szachtów instalacyjnych.
Dodatkowe litery w oznaczeniach precyzują specjalne właściwości wykraczające poza podstawową odporność ogniową. Symbol S wskazuje na dymoszczelność, czyli zdolność do minimalizowania przepływu dymu przez nieszczelności konstrukcyjne. Drzwi dymoszczelne posiadają specjalne uszczelki dociskowe oraz progi dolne eliminujące szczelinę pod drzwiami. Litera C oznacza obecność samozamykacza, który automatycznie zamyka drzwi po każdym przejściu, co jest kluczowe dla utrzymania bariery przeciwpożarowej. Kompletne oznaczenie może wyglądać jak EI60-C-Sa, gdzie Sa oznacza zwiększoną dymoszczelność przy różnicy ciśnień, istotną w budynkach z mechaniczną wentylacją nadciśnieniową. Zrozumienie pełnej nomenklatury pozwala na precyzyjne określenie wymagań dla konkretnego zastosowania.
Co dzieje się podczas certyfikacji?
Laboratoria badawcze certyfikujące drzwi przeciwpożarowe dysponują specjalistycznymi piecami gazowymi, w których temperatura wzrasta według ściśle określonej krzywej temperaturowej ISO 834. Ta standardowa krzywa symuluje rozwój typowego pożaru w budynku, gdzie temperatura osiąga 576 stopni Celsjusza po 5 minutach, 678 stopni po 10 minutach, 842 stopni po 30 minutach i kontynuuje wzrost do około 1006 stopni po 120 minutach. Krzywa ta oparta jest na wieloletnich obserwacjach rzeczywistych pożarów i reprezentuje najbardziej prawdopodobny scenariusz, choć oczywiście każdy pożar przebiega nieco inaczej w zależności od dostępności paliwa i tlenu. Standaryzacja krzywej temperaturowej pozwala na porównywanie wyników testów z różnych laboratoriów na całym świecie.
Przygotowanie próbki do testu wymaga skrupulatnej dbałości o detale, gdyż musi ona idealnie odpowiadać produktowi, który później trafi do sprzedaży. Drzwi montowane są w ścianie testowej wraz z ościeżnicą, wszystkimi okuciami, uszczelkami oraz wykończeniami deklarowanymi przez producenta. Nie można testować samego skrzydła bez zamków i zawiasów, licząc że ich późniejsze dodanie nie wpłynie na wynik. Przed testem próbka jest kondycjonowana przez określony czas w kontrolowanych warunkach wilgotności i temperatury, aby wyeliminować przypadkowe różnice wynikające na przykład z nadmiernej wilgotności drewna lub niewyschnięcia klejów. Każdy element instalacji, od sposobu mocowania ościeżnicy po rodzaj użytych kotew, jest precyzyjnie dokumentowany i staje się częścią certyfikatu określającego jak drzwi muszą być montowane w rzeczywistych warunkach.
Sam test trwa od kilkudziesięciu minut do kilku godzin w zależności od deklarowanej klasy odporności. Obserwatorzy monitorują zachowanie drzwi przez specjalne okienka w piecu, zwracając uwagę na odkształcenia, pęcznienie, odpadanie fragmentów czy pojawianie się płomieni. System termopar rejestruje temperaturę w dziesiątkach punktów, tworząc szczegółową mapę przepływu ciepła przez konstrukcję. Co kilka minut przeprowadzane są testy szczelności za pomocą bawełnianej poduszki oraz sprawdzanie czy przez szpary nie przedostaje się światło płomieni. W określonych momentach drzwi są otwierane i zamykane, aby sprawdzić czy samozamykacz i zamek nadal funkcjonują pomimo ekstremalnych temperatur. Porażka w którymkolwiek z tych testów oznacza konieczność przeprojektowania konstrukcji i ponownego, kosztownego badania.
Dokumentacja wynikowa z testu ma fundamentalne znaczenie prawne i handlowe. Raport zawiera szczegółowy opis testowanej próbki, przebieg temperatury w czasie, momenty krytyczne oraz końcową ocenę spełnienia kryteriów. Na podstawie raportu wydawany jest certyfikat określający zakres zastosowania, czyli dokładnie jakie warianty drzwi mogą być sprzedawane z daną klasą odporności. Certyfikat precyzuje dopuszczalne wymiary, rodzaje wypełnień, typy szkła, katalog zatwierdzonych okuć oraz metody montażu. Producent nie może arbitralnie rozszerzać zakresu certyfikatu na przykład na większe wymiary drzwi bez przeprowadzenia dodatkowych testów. Firmy specjalizujące się w dostawach kompletnych rozwiązań przeciwpożarowych, takie jak hydronetka.pl, dbają o to aby dostarczane produkty były w pełni zgodne z certyfikatami i nie wprowadzały modyfikacji naruszających ich ważność.
Granice czasowe – 30, 60, 90 minut
Próg 30 minut reprezentuje minimalną barierę czasową uznawaną za wystarczającą w obiektach o niskim zagrożeniu i krótkiej ewakuacji. W małym budynku biurowym, gdzie każde pomieszczenie ma bezpośrednie wyjście na klatkę schodową, a liczba osób jest ograniczona, ewakuacja może zakończyć się w ciągu kilku minut. Drzwi EI30 zapewniają wystarczający zapas czasu, aby osoby opuszczające budynek nie zostały zagrożone przez ogień rozwijający się w pomieszczeniu początkowym. Konstrukcja takich drzwi jest relatywnie prosta, co przekłada się na niższą cenę oraz mniejszą masę ułatwiającą codzienne użytkowanie. Jednakże w obiektach większych lub o skomplikowanej topografii 30 minut może okazać się niewystarczające, szczególnie jeśli evakuacja obejmuje osoby o ograniczonej sprawności ruchowej.
Bariera 60 minut stanowi standard dla większości budynków użyteczności publicznej, gdzie ewakuacja jest bardziej skomplikowana. W szkole liczącej setki uczniów, szpitalu z pacjentami leżącymi czy centrum handlowym pełnym klientów proces opuszczenia budynku wymaga znacznie więcej czasu. Dodatkowo w takich obiektach ludzie często nie znają topografii budynku i mogą potrzebować czasu na zorientowanie się gdzie znajdują się wyjścia. Drzwi EI60 zapewniają podwójny zapas bezpieczeństwa w porównaniu z EI30, dając czas nie tylko na ewakuację ale również na przybycie straży pożarnej i rozpoczęcie działań gaśniczych. Konstrukcja wymaga zastosowania grubszych warstw izolacji oraz wzmocnionych okuć, co zwiększa zarówno koszt jak i masę drzwi, ale jest to niezbędna inwestycja w bezpieczeństwo użytkowników.
Próg 90 minut rezerwowany jest dla sytuacji wyjątkowych wymagających maksymalnej ochrony. Budynki wysokościowe, gdzie ewakuacja z najwyższych kondygnacji może trwać nawet ponad godzinę, potrzebują drzwi zdolnych do powstrzymania ognia przez czas umożliwiający opuszczenie budynku przez wszystkich mieszkańców. Pomieszczenia zawierające krytyczną infrastrukturę, której uszkodzenie miałoby katastrofalne konsekwencje, takie jak centrale sterowania ruchem lotniczym czy serwerownie z niepowtarzalnymi danymi, również chronione są drzwiami o najwyższej klasie. Konstrukcja drzwi EI90 to szczyt inżynierii ogniochronnej, z wielowarstwowym wypełnieniem, zaawansowanymi systemami uszczelek oraz okuciami certyfikowanymi do pracy w temperaturach przekraczających 1000 stopni Celsjusza przez ponad półtorej godziny. Koszt takich drzwi jest znaczący, ale w kontekście chronionych wartości czy liczby potencjalnie zagrożonych istnień ludzkich jest w pełni uzasadniony.
Istnieją również klasy pośrednie oraz wyższe, takie jak EI45, EI120 czy nawet EI180, stosowane w specjalistycznych zastosowaniach. Drzwi EI45 mogą być wymagane w obiektach, gdzie analiza ryzyka wykazała potrzebę ochrony większej niż EI30 ale mniejszej niż EI60, co pozwala na optymalizację kosztów. Klasy EI120 i wyższe znajdują zastosowanie w obiektach o ekstremalnym zagrożeniu, takich jak rafinerie, zakłady chemiczne czy magazyny materiałów niebezpiecznych. Projektant dobierając klasę odporności musi uwzględnić nie tylko minimalne wymogi przepisów, ale również przeprowadzić analizę scenariuszową uwzględniającą rzeczywisty czas ewakuacji, dostępność straży pożarnej oraz potencjalne skutki przebicia bariery ogniowej. Oszczędzanie na klasie odporności w celu redukcji kosztów inwestycji to hazard, który może skończyć się tragedią.
Przepisy i obowiązki prawne
Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie stanowi podstawę prawną określającą gdzie i jakie drzwi przeciwpożarowe są obowiązkowe. Dokument ten precyzuje że wejścia do klatek schodowych stanowiących drogi ewakuacyjne muszą być zabezpieczone drzwiami o klasie co najmniej EI30 w budynkach niskich oraz EI60 w budynkach średniowysokich i wysokościowych. Granice stref pożarowych wymagają drzwi o klasie odporności odpowiadającej ścianom je tworzącym, co oznacza że ściana REI60 wymaga drzwi EI60. Pomieszczenia zagrożone wybuchem, kotłownie oraz pomieszczenia z urządzeniami gazowymi podlegają specjalnym wymogom określonym w odpowiednich paragrafach rozporządzenia. Projektant budynku ma obowiązek wskazać w dokumentacji lokalizację oraz parametry wszystkich drzwi przeciwpożarowych, a odstępstwa od tych wymagań mogą skutkować odmową pozwolenia na użytkowanie.
Budynki mieszkalne wielorodzinne mają szczegółowo określone wymagania zależne od wysokości oraz liczby mieszkań. W budynkach do czterech kondygnacji nadziemnych drzwi wejściowe do mieszkań nie muszą spełniać wymagań odporności ogniowej, chyba że otwierają się bezpośrednio na klatkę schodową stanowiącą jedyną drogę ewakuacyjną. W budynkach wyższych wszystkie drzwi mieszkań wychodzące na korytarze będące drogami ewakuacyjnymi powinny mieć co najmniej klasę EI30. Drzwi prowadzące z mieszkań do wbudowanych garaży muszą mieć klasę minimum EI30 oraz być samozamykające, co ma zapobiec przedostawaniu się spalin oraz ognia z garażu do części mieszkalnej. Pomieszczenia wspólne, takie jak pralnie, śmietniki czy składziki, oddzielane są od ciągów komunikacyjnych drzwiami EI30 lub EI60 w zależności od wielkości budynku.
Obiekty użyteczności publicznej podlegają najbardziej restrykcyjnym wymogom ze względu na obecność dużej liczby osób często nieznających topografii budynku. Szpitale wymagają drzwi EI60 na granicach oddziałów stanowiących odrębne strefy pożarowe, z dodatkowymi wymaganiami dotyczącymi dymoszczelności i samozamykania. Szkoły muszą mieć drzwi na korytarzach będących drogami ewakuacyjnymi, z klasą zależną od liczby pięter i uczniów. Hotele powyżej określonej wysokości wymagają drzwi EI30 do pokoi gościnnych otwierających się na korytarze ewakuacyjne. Obiekty handlowe, w zależności od powierzchni, mogą wymagać podziału na strefy pożarowe oddzielone drzwiami EI60 lub nawet EI90. Dla właścicieli istniejących budynków spełnienie tych wymogów przy modernizacjach może być wyzwaniem technicznym i finansowym, ale jest bezwzględnie wymagane przez prawo.
Odpowiedzialność za zapewnienie zgodności z przepisami spoczywa na różnych stronach w zależności od etapu życia budynku. Projektant odpowiada za prawidłowe określenie wymagań w dokumentacji projektowej, uwzględniając wszystkie obowiązujące przepisy. Wykonawca ma obowiązek zamontować drzwi zgodnie z projektem oraz certyfikatami, dokumentując to odpowiednimi protokołami i zdjęciami. Inwestor przed uzyskaniem pozwolenia na użytkowanie musi przedstawić kompletną dokumentację potwierdzającą zastosowanie certyfikowanych drzwi w wymaganych lokalizacjach. Po oddaniu budynku do użytkowania odpowiedzialność przechodzi na właściciela lub zarządcę, który musi utrzymywać drzwi w stanie zapewniającym ich sprawność oraz nie dopuszczać do ich modyfikacji naruszających parametry ogniochronne. Kontrole przeprowadzane przez straż pożarną lub nadzór budowlany mogą skutkować nakazami usunięcia nieprawidłowości, a w skrajnych przypadkach wstrzymaniem użytkowania obiektu do czasu ich wyeliminowania.
Anatomia drzwi ogniochronnych
Rdzeń skrzydła drzwi przeciwpożarowych to zazwyczaj rama stalowa wypełniona materiałami o wysokiej odporności termicznej i niskiej przewodności cieplnej. W drzwiach najniższej klasy EI30 wypełnienie może stanowić płyta wiórowa wysokiej gęstości impregnowana środkami zmniejszającymi palność lub wełna mineralna o gęstości przekraczającej 100 kilogramów na metr sześcienny. Drzwi klasy EI60 wymagają bardziej zaawansowanych materiałów, takich jak płyty cementowo-włóknowe, płyty silikatowo-wapniowe czy specjalne pianki ogniochronne na bazie perlitu. W drzwiach EI90 stosuje się wielowarstwowe kompozyty łączące różne materiały, gdzie każda warstwa pełni specyficzną rolę w blokowaniu przepływu ciepła oraz zapobieganiu deformacjom konstrukcyjnym. Jakość i właściwe rozmieszczenie wypełnienia są absolutnie krytyczne, gdyż puste przestrzenie lub użycie niewłaściwych materiałów prowadzi do lokalnych przegrzań i przedwczesnej utraty funkcji ochronnej.
Powłoki zewnętrzne skrzydła pełnią podwójną funkcję, chroniąc wypełnienie przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz zapewniając estetyczny wygląd. Najczęściej stosowana jest blacha stalowa o grubości od 0,8 do 2 milimetrów, ocynkowana i malowana proszkowo w szerokiej gamie kolorów RAL. W przestrzeniach o wysokich wymaganiach estetycznych, takich jak recepcje hoteli czy biura reprezentacyjne, stosuje się okładziny fornirowane drewnem naturalnym, płyty laminowane HPL imitujące różne faktury drewna, kamienia czy metalu, lub nawet szklane panele w połączeniu ze szkłem ogniochronnym. Wszystkie te materiały wykończeniowe muszą być certyfikowane jako część systemu drzwiowego, gdyż ich reakcja na ogień wpływa na całościową odporność. Malowanie drzwi po instalacji farbami nieujętymi w certyfikacie może naruszyć tę odporność, dlatego jeśli konieczna jest zmiana koloru, należy stosować wyłącznie produkty zatwierdzone przez producenta drzwi.
System uszczelek to serce technologii ogniochronnej drzwi, odpowiadające za utrzymanie szczelności pomimo wysokich temperatur. Uszczelki wykonane są z grafitu ekspandującego osadzonego w elastycznej matrycy silikonowej lub gumowej, która utrzymuje je na miejscu w normalnych warunkach. Gdy temperatura wzrasta powyżej 150 stopni Celsjusza, grafit rozpoczyna proces ekspansji, zwiększając swoją objętość nawet dwudziestopięciokrotnie, wypełniając wszystkie szczeliny między skrzydłem a ościeżnicą. W drzwiach wyższych klas stosuje się uszczelki w układzie wielokrotnym, gdzie pasma umieszczone są zarówno po stronie zawiasowej, jak i zamkowej oraz w górnej i dolnej części drzwi. Niektóre zaawansowane systemy stosują uszczelki wodne, które podczas pęcznienia wydzielają parę wodną dodatkowo chłodzącą powierzchnię drzwi. Uszkodzenie, zamalowanie czy odrywanie się uszczelek to najczęstsze przyczyny awarii drzwi podczas pożaru, dlatego ich stan musi być regularnie kontrolowany.
Próg dolny stanowi szczególne wyzwanie konstrukcyjne, gdyż musi zapewnić szczelność przy jednoczesnym umożliwieniu płynnego ruchu drzwi. W standardowych drzwiach stosuje się próg stały montowany w podłodze, który tworzy barierę dla dymu i płomieni, ale może być przeszkodą dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. W obiektach wymagających dostępności dla niepełnosprawnych stosuje się progi automatyczne opadające, które w pozycji podniesionej tworzą płaską powierzchnię umożliwiającą przejazd wózka, a po zamknięciu drzwi automatycznie opadają tworząc uszczelnienie. Alternatywą są uszczelki opadające grawitacyjnie zamontowane w dolnej krawędzi skrzydła, które podczas zamykania dosuwają się do podłogi. Każde z tych rozwiązań musi być ujęte w certyfikacie drzwi, a ich wymiana na system innego typu wymaga ponownej certyfikacji całego zespołu.
Najczęstsze pomyłki przy wyborze
Mylenie drzwi technicznych z drzwiami przeciwpożarowymi to fundamentalny błąd popełniany szczególnie przez niewykwalifikowanych wykonawców. Drzwi techniczne, często określane jako drzwi stalowe lub metalowe, mogą wizualnie przypominać drzwi przeciwpożarowe, ale nie posiadają certyfikatu odporności ogniowej. Wykonane są zazwyczaj z cieńszej blachy, nie mają specjalistycznego wypełnienia ani uszczelek pęczniejących, a ich okucia nie są certyfikowane do pracy w wysokich temperaturach. Stosowanie takich drzwi w miejscach wymagających ochrony przeciwpożarowej to poważne naruszenie przepisów, które zostanie wykryte podczas odbioru budynku lub kontroli przeprowadzanej przez straż pożarną. Niekiedy różnica cenowa między drzwiami technicznymi a przeciwpożarowymi skłania nieuczciwych wykonawców do świadomego wprowadzania inwestora w błąd, dlatego należy zawsze wymagać okazania certyfikatów oraz dokumentacji towarzyszącej dostarczonym drzwiom.
Dobór klasy odporności wyłącznie na podstawie ceny bez analizy wymagań to kolejny częsty problem. Inwestor chcący zaoszczędzić wybiera najtańsze drzwi EI30 do wszystkich lokalizacji, ignorując fakt że w niektórych miejscach przepisy wymagają EI60. Takie oszczędności są pozorne, gdyż nieunikniona wymiana drzwi na zgodne z przepisami po negatywnym odbiorze będzie wielokrotnie droższa niż zakup właściwych drzwi od początku. Dodatkowo należy uwzględnić koszty przestoju budowy oraz opóźnienia w uzyskaniu pozwolenia na użytkowanie. Z drugiej strony przepłacanie za drzwi o wyższej klasie niż wymagana również nie ma sensu ekonomicznego, gdyż drzwi EI90 tam gdzie wystarczy EI30 to nieuzasadnione marnotrawstwo środków. Właściwy dobór wymaga konsultacji z projektantem lub specjalistą znającym przepisy oraz specyfikę chronionego obiektu.
Zamawianie drzwi o niewłaściwych wymiarach lub w nieodpowiedniej konfiguracji to problem wynikający z niedokładnego obmierzenia otworów. Drzwi przeciwpożarowe są zazwyczaj produkowane na zamówienie według konkretnych wymiarów podanych przez klienta, a ich późniejsza modyfikacja jest niemożliwa bez utraty certyfikatu. Zamawiając drzwi należy precyzyjnie określić wymiary otworu, kierunek otwierania, stronę zawiasową, wysokość montażu klamki oraz wszystkie dodatkowe wymagania, takie jak obecność wizjera, szczelin wentylacyjnych czy specjalnych wykończeń. Pomyłka w którymkolwiek z tych parametrów może skutkować dostawą nieużytecznych drzwi, których zwrot nie zawsze jest możliwy ze względu na indywidualny charakter produkcji. Profesjonalne firmy oferujące kompleksowe rozwiązania przeprowadzają obmiar na miejscu przed złożeniem zamówienia, eliminując ryzyko błędów wymiarowych.
Ignorowanie wymagań dotyczących samozamykania i dymoszczelności to częsty problem w obiektach, gdzie projektant nie określił tych parametrów jednoznacznie. Drzwi przeciwpożarowe pełnią swoją funkcję tylko w pozycji zamkniętej, dlatego w większości zastosowań wymagają samozamykaczy zapewniających automatyczne zamykanie po każdym przejściu. Brak samozamykacza lub jego demontaż przez użytkowników irytowanych jego działaniem przekreśla sens stosowania drzwi przeciwpożarowych. Podobnie dymoszczelność jest kluczowa na drogach ewakuacyjnych, gdzie dym stanowi większe zagrożenie niż ogień. Drzwi bez oznaczenia S nie posiadają dodatkowych uszczelek dociskowych i mogą przepuszczać znaczne ilości dymu już w początkowej fazie pożaru. Przy zamawianiu drzwi należy jednoznacznie określić wszystkie wymagane parametry w pełnej nomenklaturze, na przykład EI60-C-Sa, aby otrzymać produkt spełniający wszystkie potrzeby.
Instalacja zgodna z przepisami
Konstrukcja otworu w ścianie musi zapewniać odpowiednią nośność oraz być wykonana z materiału o klasie odporności ogniowej co najmniej równej wymaganej dla drzwi. Osadzanie drzwi EI60 w ścianie działowej o klasie REI30 nie ma sensu, gdyż ściana ulegnie zniszczeniu szybciej niż drzwi, umożliwiając rozprzestrzenienie się ognia ominięciem bariery. W ścianach murowanych nadproże nad drzwiami musi być wzmocnione stalową belką lub stropem żelbetowym przenoszącym obciążenia z wyższych kondygnacji. W ścianach szkieletowych konstrukcja słupów obramowujących otwór wymaga wzmocnienia oraz zabezpieczenia płytami gipsowo-kartonowymi ogniochronnymi o odpowiedniej grubości i liczbie warstw. Wymiary otworu muszą być dostosowane do wymiarów nominalnych drzwi z tolerancją określoną przez producenta, zazwyczaj plus 20 milimetrów w szerokości i 10 milimetrów w wysokości dla zapewnienia miejsca na regulację.
Sposób mocowania ościeżnicy ma bezpośredni wpływ na to czy drzwi przetrwają pożar bez deformacji. Certyfikat określa rodzaj kotew, ich rozmieszczenie oraz głębokość osadzenia w ścianie, a odstępstwa od tych wymagań są niedopuszczalne. Typowe rozmieszczenie to kotwy co 50 centymetrów wzdłuż słupków ościeżnicy, z pierwszą kotwą 20 centymetrów od podłogi i ostatnią 20 centymetrów od nadproża. Kotwy muszą być osadzone w ścianie na głębokość minimum 60 milimetrów w murze ceramicznym lub betonie, z użyciem odpowiednich kołków rozporowych lub chemicznych. W ścianach gipsowo-kartonowych stosuje się specjalne systemy kotew dystrybuujących obciążenia na większą powierzchnię. Wyrywanie się kotew podczas pożaru na skutek rozszerzalności termicznej materiałów prowadzi do wykrzywienia ościeżnicy, otwarcia szczelin i utraty funkcji ochronnej drzwi.
Wypełnienie szczelin między ościeżnicą a ścianą musi być wykonane materiałem ogniochronnym o parametrach odpowiadających drzwiom. Najpopularniejszym rozwiązaniem jest zaprawa mineralna ogniochronna lub pianka poliuretanowa o klasie odporności odpowiadającej drzwiom, oznaczona jako pianka ogniochronna na opakowaniu. Zwykła pianka montażowa nie ma właściwości ogniochronnych i w wysokich temperaturach spala się lub topi, tworząc ścieżkę dla płomieni i gazów. Wypełnienie musi być naniesione równomiernie, wypełniając całą głębokość szczeliny bez pozostawiania pustych przestrzeni, które mogłyby działać jako kominy dla gorących gazów. Po związaniu zaprawy lub piany nadmiar należy obciąć równo z powierzchnią ściany i ościeżnicy, a następnie wykończyć tynkiem lub listwami ozdobnymi zgodnie z estetyką pomieszczenia. Jakość wypełnienia szczelin jest często zaniedbywana przez wykonawców, a jest to jeden z najczęstszych punktów awarii w rzeczywistych pożarach.
Ostateczna regulacja drzwi oraz test funkcjonalny to etap kończący instalację i weryfikujący jej prawidłowość. Skrzydło musi być tak wyregulowane aby szczelinę obwodowe były równomierne, zazwyczaj od 3 do 5 milimetrów, zapewniając właściwe działanie uszczelek pęczniejących. Drzwi powinny otwierać się i zamykać płynnie, bez zacinania czy nadmiernego oporu, ale z wystarczającą siłą samozamykacza aby pokonać opór uszczelek. Zamek reguluje się tak aby rygiel wchodził w szyld bez oporu, a klamka pracowała lekko ale pewnie. Po zakończeniu regulacji przeprowadza się test samozamykania, otwierając drzwi do różnych kątów i sprawdzając czy zawsze zamykają się całkowicie. Należy również sprawdzić czy drzwi są prawidłowo oznakowane, z tabliczką znamionową widoczną ale nie utrudniającą użytkowania. Protokół z montażu wraz ze zdjęciami oraz kompletem certyfikatów dostarcza się inwestorowi jako dokumentację niezbędną do odbioru obiektu.
Utrzymanie sprawności przez lata
Plan konserwacji drzwi przeciwpożarowych powinien być ustalony już przy odbiorze obiektu i systematycznie realizowany przez cały okres użytkowania. Kontrole wizualne przeprowadzane minimum raz w miesiącu przez personel obiektu obejmują sprawdzenie czy drzwi zamykają się samodzielnie, czy uszczelki nie są uszkodzone lub oderwane, czy nie ma widocznych deformacji skrzydła lub ościeżnicy oraz czy tabliczka znamionowa jest na miejscu i czytelna. Przeglądy techniczne wykonywane raz na pół roku przez wykwalifikowanego technika są bardziej szczegółowe i obejmują testowanie siły zamykania samozamykacza przy użyciu dynamometru, sprawdzenie luzu w zawiasach, regulację zamków oraz weryfikację szczelności progów automatycznych. Wszelkie stwierdzone usterki muszą być usuwane niezwłocznie, gdyż każdy dzień użytkowania niesprawnych drzwi to dzień zwiększonego ryzyka dla użytkowników budynku.
Czyszczenie i konserwacja muszą być wykonywane metodami nie naruszającymi parametrów ogniochronnych. Drzwi można myć łagodnymi detergentami i wodą, unikając agresywnych chemikaliów mogących uszkodzić uszczelki lub powłoki. Szczególną ostrożność należy zachować przy czyszczeniu uszczelek pęczniejących, które nie mogą być szorowane twardymi szczotkami ani zanurzane w rozpuszczalnikach. Zawiasy wymagają okresowego smarowania smarem silikonowym lub grafitowym, unikając produktów na bazie ropy naftowej mogących być palne. Samozamykacze o konstrukcji hydraulicznej nie wymagają zazwyczaj konserwacji, ale ich regulacja może wymagać dokręcenia śrub regulacyjnych osłabionych wibracjami. Stosowanie silnych odtłuszczaczy czy myjek ciśnieniowych jest niedopuszczalne, gdyż może uszkodzić kluczowe elementy systemu ogniochronnego.
Wymiana zużytych komponentów musi być wykonywana wyłącznie na części certyfikowane przez producenta drzwi jako kompatybilne. Samowolna wymiana zawiasów na „lepsze” z lokalnego sklepu budowlanego czy instalacja „ładniejszej” klamki zakupionej osobno powoduje utratę gwarancji odporności ogniowej. Jeśli konieczna jest wymiana uszkodzonego elementu, należy kontaktować się z producentem lub autoryzowanym dystrybutorem w celu uzyskania oryginalnej części zamiennej wraz z dokumentacją potwierdzającą jej zgodność z certyfikatem. Szczególnie krytyczna jest wymiana uszczelek pęczniejących, które z czasem mogą ulegać stwardnieniu lub odklajaniu się od podłoża. Uszkodzone szkło ogniochronne nie może być wymieniane na zwykłe szkło nawet jeśli ma podobną grubość, gdyż jego struktura jest zupełnie inna. W przypadku poważniejszych uszkodzeń konstrukcyjnych, takich jak deformacje ramy czy perforacje skrzydła, często jedynym rozwiązaniem jest całkowita wymiana drzwi.
Dokumentacja eksploatacyjna drzwi powinna być prowadzona skrupulatnie i przechowywana w miejscu dostępnym dla organów kontrolnych. Książka obiektu lub dziennik konserwacji powinny zawierać zapisy wszystkich przeprowadzonych przeglądów, stwierdzonych usterek oraz wykonanych napraw. W przypadku wymiany jakichkolwiek elementów należy dołączać certyfikaty części zamiennych oraz zdjęcia dokumentujące stan przed i po naprawie. Taka dokumentacja jest nieoceniona podczas kontroli przeprowadzanych przez straż pożarną czy organy nadzoru budowlanego, gdyż dowodzi systematycznej dbałości o stan ochrony przeciwpożarowej. Brak dokumentacji może skutkować nałożeniem kar finansowych oraz nakazem przeprowadzenia kosztownych przeglądów przez zewnętrznych specjalistów. Dla zarządców dużych obiektów z dziesiątkami drzwi przeciwpożarowych warto rozważyć wdrożenie elektronicznego systemu zarządzania konserwacją, który automatycznie przypomina o terminach przeglądów oraz archiwizuje całą historię serwisową każdych drzwi.
Drzwi przeciwpożarowe to zaawansowane wyroby budowlane, których właściwy dobór i utrzymanie wymaga wiedzy specjalistycznej oraz systematyczności. Symbole EI30, EI60, EI90 to nie abstrakcyjne kody, lecz precyzyjnie zdefiniowane parametry bezpośrednio przekładające się na szanse przeżycia ludzi w sytuacji pożaru. Każdy właściciel, zarządca czy użytkownik budynku powinien traktować drzwi przeciwpożarowe z należytym szacunkiem, nie modyfikować ich samowolnie oraz dbać o ich sprawność przez cały okres eksploatacji. To niewielki wysiłek w porównaniu z wartością, którą chronią, czyli ludzkim życiem i bezpieczeństwem.
