Okno oddymiające i siłownik – dlaczego norma traktuje je jako jeden element?

W systemach oddymiania grawitacyjnego bardzo często spotyka się przekonanie, że okno oddymiające i jego siłownik są dwoma odrębnymi elementami, które można dowolnie zestawiać. W praktyce prowadzi to do prób wymiany napędów, „optymalizacji kosztów” lub stosowania zamienników o zbliżonych parametrach technicznych. Tymczasem norma PN-EN 12101-2 jednoznacznie wskazuje, że takie podejście jest błędne.

Z punktu widzenia normy okno oddymiające wraz z siłownikiem stanowi jeden wyrób budowlany, a nie zbiór niezależnych komponentów.

Czym w świetle normy jest klapa dymowa?

Norma PN-EN 12101-2 nie opisuje pojedynczych elementów, takich jak samo skrzydło okienne czy sam napęd elektryczny. Jej przedmiotem jest klapa dymowa, rozumiana jako kompletny zespół przeznaczony do odprowadzania dymu i ciepła w warunkach pożaru.

Taki zespół obejmuje nie tylko konstrukcję okna, ale również sposób jego otwierania, a więc mechanizm uruchamiający – w praktyce siłownik. Bez niego okno nie spełnia swojej podstawowej funkcji, czyli samoczynnego otwarcia w sytuacji pożaru. Oznacza to, że ani samo okno, ani sam siłownik nie spełniają definicji klapy dymowej. Dopiero ich połączenie tworzy wyrób oceniany według normy.

Norma PN-EN 12101-2 wymaga, aby:

badaniom typu, klasyfikacji oraz certyfikacji podlegał kompletny zestaw oddymiający, obejmujący:

• skrzydło / konstrukcję okna,

• ramę,

• zawiasy,

• mechanizm otwierania,

• konkretny typ siłownika,

• sposób jego zamocowania,

• geometrię otwarcia.

Siłownik ma bezpośredni wpływ na parametry normowe\

Zgodnie z wymaganiami normy PN-EN 12101-2 siłownik ma bezpośredni wpływ na kluczowe parametry klapy dymowej oceniane podczas badań typu. To właśnie od zastosowanego napędu zależy efektywna powierzchnia oddymiania Aa, osiągany kąt oraz wysokość otwarcia skrzydła, a także czas potrzebny do jego pełnego otwarcia. Siłownik decyduje również o niezawodności działania klapy w warunkach pożaru, w tym o jej zachowaniu pod obciążeniem wiatrem i śniegiem oraz o spełnieniu określonej klasy temperaturowej, na przykład B300. Zmiana siłownika, nawet na model o zbliżonych parametrach katalogowych, powoduje zmianę siły wysuwu, prędkości pracy, skoku tłoka oraz charakterystyki pracy pod obciążeniem, co w konsekwencji wpływa na geometrię otwarcia skrzydła. W efekcie realna zdolność oddymiania ulega zmianie, a parametry deklarowane w certyfikacji przestają odpowiadać wynikom badań laboratoryjnych.

CPR i znak CE – odpowiedzialność za kompletny wyrób

Zgodnie z rozporządzeniem CPR (UE 305/2011) znak CE odnosi się zawsze do wyrobu budowlanego jako całości, a nie do jego pojedynczych elementów składowych. Oznacza to, że producent ponosi odpowiedzialność wyłącznie za taki wyrób, jaki został przez niego zaprojektowany, przebadany i wprowadzony do obrotu w określonej konfiguracji. W przypadku klap dymowych odpowiedzialność ta dotyczy kompletnego zestawu, obejmującego zarówno okno oddymiające, jak i przypisany do niego siłownik. Jeżeli na etapie realizacji inwestycji dochodzi do samowolnej wymiany siłownika na inny model, producent przestaje odpowiadać za właściwości użytkowe wyrobu, a certyfikat oraz znak CE tracą swoje znaczenie w odniesieniu do tak zmodyfikowanego zestawu. W takiej sytuacji odpowiedzialność za zastosowane rozwiązanie spada na uczestników procesu budowlanego, najczęściej na wykonawcę lub projektanta, którzy faktycznie wprowadzili zmianę.

Podsumowanie

Norma PN-EN 12101-2 oraz przepisy CPR nie pozostawiają wątpliwości, że okno oddymiające i zastosowany do niego siłownik stanowią jeden, nierozłączny wyrób budowlany. To właśnie kompletna konfiguracja klapy dymowej podlega badaniom typu, certyfikacji oraz oznakowaniu znakiem CE. Siłownik nie jest elementem pomocniczym, który można dowolnie wymieniać, lecz kluczową częścią systemu, mającą bezpośredni wpływ na skuteczność oddymiania i bezpieczeństwo pożarowe obiektu.

Próby „optymalizacji” polegające na podmianie siłownika prowadzą do utraty zgodności z normą, a w praktyce do zastosowania wyrobu, którego właściwości nie zostały potwierdzone badaniami. W takiej sytuacji producent przestaje ponosić odpowiedzialność za deklarowane parametry, a ciężar konsekwencji spada na projektanta lub wykonawcę. W systemach oddymiania nie ma miejsca na dowolność ani kompromisy — tylko stosowanie certyfikowanych, kompletnych zestawów daje realną gwarancję działania w warunkach pożaru.

Coś poszło nie tak przy ładowaniu produktów