Magazynowanie materiałów łatwopalnych w domu i garażu - zasady bezpieczeństwa

Magazynowanie materiałów łatwopalnych w domu i garażu podlega konkretnym limitom ilościowym, o których większość właścicieli domów nigdy nie słyszała. Kanister benzyny do kosiarki, butla z gazem do grilla, puszki rozpuszczalnika po remoncie i aerozole w piwnicy – każdy z tych przedmiotów ma swoje miejsce i swoją dopuszczalną ilość, określone w rozporządzeniu MSWiA z 7 czerwca 2010 r. Przepisy wskazują na przykład, że w mieszkaniu wolno przechowywać do 5 dm³ cieczy o temperaturze zapłonu poniżej 21°C. W tym artykule wyjaśniamy, co uznaje się za materiały niebezpieczne pożarowo, ile ich wolno trzymać w domu, garażu i piwnicy oraz jak je przechowywać, żeby ograniczyć ryzyko pożaru.

Co uznaje się za materiały niebezpieczne pożarowo?

Materiały niebezpieczne pożarowo to w rozumieniu przepisów o ochronie przeciwpożarowej m.in. gazy palne, ciecze palne o temperaturze zapłonu poniżej 328,15 K (55°C), materiały wytwarzające w kontakcie z wodą gazy palne, materiały samozapalne oraz ciała stałe łatwo zapalne i utleniające.

Kluczowym parametrem jest temperatura zapłonu – najniższa temperatura, w której ciecz wydziela tyle par, że tworzą one z powietrzem mieszaninę zapalającą się od źródła ognia. Im niższa, tym łatwiej o pożar w warunkach domowych. Benzyna, rozpuszczalniki nitro, aceton i wiele preparatów w aerozolu mieszczą się w najniższym przedziale, poniżej 21°C.

• Poniżej 21°C – benzyna, aceton, rozpuszczalniki nitro, wiele klejów i preparatów w aerozolu
• 21–55°C – część rozcieńczalników, niektóre farby i lakiery rozpuszczalnikowe
• Powyżej 55°C – olej napędowy, oleje opałowe i smarowe; nadal palne, ale trudniej zapalne w temperaturze pokojowej
• Gazy palne – propan-butan w butlach, gaz do zapalniczek, palniki turystyczne
• Ciała stałe łatwo zapalne – pianki, tkaniny nasycone olejami, materiały podatne na samozapalenie, np. szmaty po pokostowaniu drewna

Temperaturę zapłonu producent podaje w karcie charakterystyki produktu. To najprostszy sposób, by ustalić, do której kategorii trafia konkretna puszka stojąca na półce w garażu – a od tego zależą dopuszczalne ilości.

Ile cieczy palnych można przechowywać w mieszkaniu i domu?

Zgodnie z § 8 rozporządzenia MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w mieszkaniach wolno przechowywać do 5 dm³ cieczy o temperaturze zapłonu poniżej 21°C oraz do 20 dm³ cieczy o temperaturze zapłonu od 21 do 55°C.

Dla stref pożarowych zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi – czyli m.in. dla obiektów biurowych, usługowych i użyteczności publicznej – limity są wyższe: do 10 dm³ cieczy o temperaturze zapłonu poniżej 21°C i do 50 dm³ cieczy o temperaturze zapłonu 21–55°C. Ilości te dotyczą całej strefy, nie pojedynczego pomieszczenia.

W praktyce oznacza to, że 20-litrowy kanister benzyny trzymany w mieszkaniu albo w przylegającym do niego pomieszczeniu gospodarczym jest niezgodny z przepisami niezależnie od tego, jak szczelny jest sam kanister. Pary benzyny są cięższe od powietrza, gromadzą się przy podłodze i mogą zapalić się od iskry z włącznika światła, pieca albo lodówki.

Co wolno przechowywać w garażu?

Garaż podlega odrębnym zasadom, a dopuszczalne ilości cieczy palnych zależą od jego powierzchni i rodzaju konstrukcji. Rozporządzenie rozróżnia garaże o powierzchni do 100 m² i większe.

• Garaż wolno stojący o powierzchni do 100 m², wykonany z elementów niepalnych – dopuszcza się przechowywanie do 200 dm³ cieczy o temperaturze zapłonu poniżej 55°C
• Pozostałe garaże o powierzchni do 100 m² – do 20 dm³ cieczy o temperaturze zapłonu poniżej 21°C albo do 60 dm³ cieczy o temperaturze zapłonu od 21 do 100°C
• Garaże o powierzchni powyżej 100 m² – wyłącznie ciecze niezbędne do eksploatacji pojazdów, w opakowaniach jednostkowych stosowanych w sprzedaży detalicznej
• Zakaz przelewania paliwa – w garażu nie wolno przelewać paliwa ani napełniać zbiorników pojazdów

Różnica między garażem murowanym wolno stojącym a garażem wbudowanym w dom jest więc zasadnicza. Ta sama ilość paliwa, dopuszczalna w wolno stojącym budynku z materiałów niepalnych, w garażu połączonym z częścią mieszkalną przekracza limit kilkukrotnie. Dodatkowo obowiązuje ogólny zakaz garażowania pojazdów z paliwem w zbiorniku w obiektach do tego nieprzeznaczonych.

Czego nie wolno trzymać w piwnicy i na strychu?

Piwnice i nieużytkowe poddasza są objęte wprost zakazem składowania materiałów palnych. Rozporządzenie MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w wykazie czynności zabronionych wymienia zarówno składowanie materiałów palnych, jak i przechowywanie butli z gazami palnymi w tych miejscach.

• Nieużytkowe poddasza i strychy – zakaz składowania materiałów palnych oraz przechowywania butli z gazami palnymi, także pustych i niepełnych
• Piwnice – zakaz przechowywania butli z gazami palnymi oraz składowania materiałów palnych na drogach komunikacji ogólnej
• Pomieszczenia techniczne – kotłownie, przyłącza i rozdzielnie nie są magazynem; składowanie tam materiałów palnych jest zabronione
• Drogi ewakuacyjne – korytarze, klatki schodowe i przedsionki mają pozostać wolne; rowery i meble w korytarzu są problemem nie tylko organizacyjnym
• Balkony i tarasy – nie są miejscem przechowywania materiałów niebezpiecznych pożarowo

W budynkach wielorodzinnych to właśnie piwnice bywają największym problemem. Pojedyncza komórka lokatorska z farbami, oponami i starymi meblami tworzy obciążenie ogniowe, którego nie przewidywał projekt budynku – a dym z pożaru w piwnicy przedostaje się na klatkę schodową, czyli na jedyną drogę ewakuacji mieszkańców.

Butle gazowe – zasady bezpiecznego przechowywania

Butle z gazem płynnym wymagają szczególnej ostrożności, bo propan-butan jest cięższy od powietrza i gromadzi się przy podłodze, w zagłębieniach i w pomieszczeniach poniżej poziomu terenu. Właśnie dlatego przepisy techniczno-budowlane nie dopuszczają stosowania gazu płynnego w pomieszczeniach położonych poniżej poziomu terenu.

• Pozycja pionowa – butlę przechowuje się i użytkuje wyłącznie stojącą, zabezpieczoną przed przewróceniem
• Ochrona przed nagrzaniem – pomieszczenia z butlami chroni się przed ogrzaniem powyżej 35°C; butla w nasłonecznionym garażu latem potrafi przekroczyć tę wartość
• Odległość od urządzeń grzewczych – butli nie ustawia się w pobliżu pieców, grzejników i urządzeń, których powierzchnie nagrzewają się powyżej 100°C
• Zakaz w piwnicach i na strychach – dotyczy butli pełnych, niepełnych i opróżnionych
• Zakaz samodzielnego napełniania – przepisy zabraniają napełniania butli gazem płynnym w obiektach do tego nieprzeznaczonych
• Kontrola szczelności – połączenia sprawdza się wodą z płynem do naczyń, nigdy otwartym ogniem; wąż i reduktor mają określoną przez producenta trwałość

W domach z instalacją na gaz płynny warto rozważyć detektor gazu zamontowany nisko, przy podłodze – czyli tam, gdzie propan-butan się gromadzi. To rozwiązanie o innej logice montażu niż czujka dymu, którą umieszcza się pod sufitem.

Jak przechowywać paliwo, farby i rozpuszczalniki?

Dopuszczalna ilość to jedno, a sposób przechowywania – drugie. Nawet kilka litrów benzyny w nieszczelnym pojemniku, ustawione obok pieca, tworzy zagrożenie większe niż większa ilość zabezpieczona prawidłowo.

• Opakowania przeznaczone do danej cieczy – atestowane kanistry na paliwo, oryginalne puszki producenta na rozpuszczalniki; butelki po napojach to najgorszy możliwy wybór, także ze względu na ryzyko pomyłki
• Szczelne zamknięcie – opary są groźniejsze niż sama ciecz; pojemnik pozostawiony otwarty „na chwilę” nasyca powietrze w pomieszczeniu
• Wentylacja pomieszczenia – naturalna lub grawitacyjna, ze szczególnym uwzględnieniem dolnej strefy, gdzie gromadzą się pary cięższe od powietrza
• Odległość od źródeł ciepła i iskier – co najmniej 0,5 m od urządzeń, których powierzchnie nagrzewają się powyżej 100°C; w praktyce także z dala od pieca, kotła i rozdzielnicy
• Stabilne ustawienie – na półce, na której pojemnik nie spadnie przy otwieraniu drzwi garażu ani przy manewrowaniu samochodem
• Szmaty i czyściwo – tkaniny nasycone olejami i pokostem mogą ulec samozapaleniu; przechowuje się je w metalowym, zamykanym pojemniku lub usuwa na bieżąco
• Aerozole – chronione przed nasłonecznieniem i nagrzaniem; puszka pod ciśnieniem w rozgrzanym samochodzie to klasyczny scenariusz rozszczelnienia
• Minimalizacja zapasu – najskuteczniejsza zasada: kupować tyle, ile zostanie zużyte, zamiast magazynować resztki po każdym remoncie

Akumulatory i sprzęt elektryczny w garażu

Współczesny garaż zawiera więcej energii zgromadzonej w bateriach niż w kanistrach. Hulajnogi, rowery elektryczne, kosiarki akumulatorowe i elektronarzędzia to ogniwa litowo-jonowe, które w razie uszkodzenia wchodzą w ucieczkę termiczną – reakcję samopodtrzymującą się, trudną do przerwania typowym sprzętem gaśniczym.

• Ładowanie pod nadzorem – nie w nocy i nie podczas nieobecności domowników; większość zdarzeń z bateriami zaczyna się właśnie przy ładowaniu
• Miejsce ładowania – na podłożu niepalnym, z dala od materiałów palnych i od drogi wyjścia z garażu
• Oryginalne ładowarki – zamienniki bez zabezpieczeń elektronicznych są częstą przyczyną przeładowania ogniw
• Kontrola stanu akumulatorów – spuchnięta obudowa, deformacja, zapach i nagrzewanie się podczas ładowania to sygnały do wycofania ogniwa z użytku
• Baterie po upadku – uszkodzenie mechaniczne bywa niewidoczne, a reakcja pojawia się po godzinach lub dniach
• Czujka dymu w garażu – wczesne wykrycie jest tu ważniejsze niż w większości pomieszczeń, bo pożar rozwija się przy braku osób

Do gaszenia niewielkich zdarzeń z bateriami stosuje się gaśnice ze środkiem AVD, a podstawową metodą ograniczania skutków pożaru ogniwa jest chłodzenie wodą. W warunkach domowych realnym działaniem jest jednak przede wszystkim wczesne wykrycie i ewakuacja – dlatego czujki dymu i czujniki czadu w domu z garażem mają sens nie tylko w części mieszkalnej.

Najczęstsze błędy w domowym magazynowaniu

Poniższe sytuacje powtarzają się w domach jednorodzinnych niezależnie od standardu budynku. Każda z nich jest jednocześnie naruszeniem przepisów i realnym ryzykiem.

• Kanister paliwa w kotłowni – ciecz palna obok urządzenia z otwartym płomieniem lub gorącą powierzchnią
• Butla gazowa w piwnicy – wprost zabroniona; gaz cięższy od powietrza gromadzi się w najniższym punkcie budynku
• Zapas paliwa do agregatu „na wszelki wypadek” – kilkadziesiąt litrów w garażu wbudowanym, wielokrotnie powyżej limitu
• Farby i rozpuszczalniki na strychu – latem temperatura pod dachem znacznie przekracza warunki przechowywania podane przez producenta
• Szmaty po olejowaniu drewna w koszu – ryzyko samozapalenia po kilku godzinach od zakończenia pracy
• Ładowanie hulajnogi w przedpokoju – źródło zagrożenia ustawione dokładnie na drodze ewakuacji z mieszkania
• Brak gaśnicy w garażu – miejsce o największym obciążeniu ogniowym w całym domu bywa jedynym bez sprzętu gaśniczego

Sprzęt przeciwpożarowy do domu i garażu

Przechowywanie materiałów łatwopalnych zgodnie z limitami ogranicza skalę ewentualnego pożaru, ale go nie wyklucza. Minimalne wyposażenie domu jednorodzinnego z garażem to gaśnica, koc gaśniczy, czujka dymu i czujnik tlenku węgla.

• Gaśnica proszkowa ABC – uniwersalna do ciał stałych, cieczy i gazów; w garażu sprawdza się wariant o większej masie środka
• Gaśnica do klasy F – jeśli sprzęt ma chronić także kuchnię z frytkownicą lub głębokim smażeniem
• Koc gaśniczy – do gaszenia tłuszczów i małych zarzewi, łatwy w użyciu bez przeszkolenia
• Czujka dymu – montowana pod sufitem, w pomieszczeniach i na drogach komunikacji wewnętrznej
• Czujnik tlenku węgla – w pomieszczeniach z urządzeniami spalającymi paliwo, na wysokości oddychania
• Detektor gazu – przy instalacji na gaz płynny, montowany nisko przy podłodze

Gaśnice, koce gaśnicze, czujki dymu i czujniki czadu do zastosowań domowych znajdziesz w kategorii wyposażenie obiektów w sklepie Hydronetka.pl. Jeśli w budynku znajduje się warsztat, kotłownia na paliwo stałe albo pomieszczenie z większym zapasem materiałów palnych, warto rozważyć także rozwiązania z zakresu systemów sygnalizacji pożaru oraz zabezpieczeń przegród – drzwi oddzielających garaż od części mieszkalnej szukaj w kategorii stolarka PPOŻ.

Najczęściej zadawane pytania

Ile benzyny można przechowywać w garażu?

W garażu wolno stojącym o powierzchni do 100 m², wykonanym z elementów niepalnych, dopuszcza się do 200 dm³ cieczy o temperaturze zapłonu poniżej 55°C. W pozostałych garażach do 100 m² – do 20 dm³ cieczy o temperaturze zapłonu poniżej 21°C. W garażach powyżej 100 m² tylko ciecze niezbędne do eksploatacji pojazdu, w opakowaniach detalicznych.

Ile cieczy palnych wolno trzymać w mieszkaniu?

Do 5 dm³ cieczy o temperaturze zapłonu poniżej 21°C i do 20 dm³ cieczy o temperaturze zapłonu od 21 do 55°C, zgodnie z § 8 rozporządzenia MSWiA z 7 czerwca 2010 r. W strefach pożarowych zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi limity wynoszą odpowiednio 10 i 50 dm³.

Czy można trzymać butlę gazową w piwnicy?

Nie. Przechowywanie butli przeznaczonych do gazów palnych w piwnicach oraz na nieużytkowych poddaszach i strychach jest zabronione – dotyczy to butli pełnych, niepełnych i opróżnionych. Propan-butan jest cięższy od powietrza i gromadzi się w najniższych punktach budynku.

W jakich pojemnikach przechowywać paliwo?

W atestowanych kanistrach przeznaczonych do paliw, szczelnie zamkniętych, ustawionych stabilnie i z dala od źródeł ciepła oraz iskier. Nie wolno używać butelek po napojach ani pojemników nieprzeznaczonych do cieczy palnych. W garażu obowiązuje zakaz przelewania paliwa i napełniania zbiorników pojazdów.

Czy szmaty nasączone olejem mogą się same zapalić?

Tak. Tkaniny nasycone olejami schnącymi i pokostem mogą ulec samozapaleniu w wyniku utleniania, zwłaszcza gdy są zgniecione w stos ograniczający odprowadzanie ciepła. Takie czyściwo przechowuje się w metalowym pojemniku z pokrywą lub usuwa bezpośrednio po zakończeniu pracy.