Znaki ochrony przeciwpożarowej mają jedno zadanie: pozwolić odnaleźć gaśnicę, hydrant lub ręczny ostrzegacz pożarowy osobie, która nie zna budynku i działa pod presją czasu. Obowiązek oznakowania wynika z rozporządzenia MSWiA z 7 czerwca 2010 r., które nakazuje właścicielom i zarządcom oznakowanie dróg ewakuacyjnych, urządzeń przeciwpożarowych i elementów sterujących znakami zgodnymi z Polskimi Normami. W praktyce oznacza to piktogramy według PN-EN ISO 7010 – znak gaśnicy F001, hydrantu wewnętrznego F002 czy ręcznego ostrzegacza F005. W tym artykule pokazujemy, jakie znaki stosować, jak dobrać ich wielkość i wysokość montażu oraz jakie błędy najczęściej spotykamy w obiektach.
- Skąd wynika obowiązek oznakowania?
- Jakie normy regulują znaki ochrony przeciwpożarowej?
- Najważniejsze znaki i ich kody
- Jak dobrać wielkość znaku?
- Na jakiej wysokości montować znaki?
- Oznakowanie gaśnic, hydrantów i urządzeń sterujących
- Znaki fotoluminescencyjne i podświetlane – co wybrać?
- Najczęstsze błędy w oznakowaniu budynków
- Jak zaplanować oznakowanie obiektu?
- Najczęściej zadawane pytania
Skąd wynika obowiązek oznakowania?
Obowiązek oznakowania budynku znakami bezpieczeństwa wynika z rozporządzenia MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Właściciele, zarządcy i użytkownicy obiektów – z wyjątkiem budynków mieszkalnych jednorodzinnych – mają oznakować drogi ewakuacyjne, urządzenia przeciwpożarowe oraz elementy sterujące znakami zgodnymi z Polskimi Normami.
Ten sam przepis wymaga także umieszczenia instrukcji postępowania na wypadek pożaru wraz z wykazem telefonów alarmowych oraz – w garażach zamkniętych – informacji o dopuszczalności parkowania pojazdów zasilanych gazem. Oznakowanie jest więc częścią szerszego zestawu obowiązków organizacyjnych, nie osobnym tematem.
Z punktu widzenia kontroli istotne jest słowo „zgodnymi z Polskimi Normami”. Nie wystarczy naklejka z czerwonym tłem i rysunkiem gaśnicy – znak ma odpowiadać wzorowi normowemu pod względem piktogramu, barw i proporcji. Na rynku dostępne są też znaki objęte świadectwami dopuszczenia, co dodatkowo porządkuje kwestię zgodności wyrobu.
Jakie normy regulują znaki ochrony przeciwpożarowej?
Podstawą dla nowego oznakowania jest norma PN-EN ISO 7010, która ujednolica piktogramy bezpieczeństwa w skali międzynarodowej i przypisuje im kody literowo-cyfrowe. Zasady kształtowania samych znaków – barwy bezpieczeństwa, kształty geometryczne i proporcje – opisuje PN-ISO 3864-1.
- PN-EN ISO 7010 – wzory piktogramów i ich kody; znaki ochrony przeciwpożarowej mają oznaczenia z literą F, ewakuacyjne z literą E
- PN-ISO 3864-1 – barwy i kształty: czerwień dla ochrony przeciwpożarowej, zieleń dla ewakuacji i pierwszej pomocy
- Starsze normy PN-N-01256 – wcześniejszy polski system znaków ochrony przeciwpożarowej i ewakuacyjnych; w obiektach użytkowanych od lat nadal spotyka się oznakowanie według tych wzorów
- PN-EN 1838 – wymagania dla oświetlenia awaryjnego, w tym zasada doboru wielkości znaków ewakuacyjnych w zależności od sposobu ich oświetlenia
- PN-EN 50172 – zasady eksploatacji i testowania systemów awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego
W praktyce zarządca budynku ma do rozwiązania problem przejścia między systemami. Rozsądne podejście jest takie: nowe oznakowanie projektuje się według PN-EN ISO 7010, a istniejące wymienia etapami, pilnując, aby w jednej strefie nie mieszać dwóch wzorów tego samego znaku. Mieszanka wzorów w jednym korytarzu jest gorsza niż konsekwentnie stosowany starszy system.
Najważniejsze znaki i ich kody
Kody z PN-EN ISO 7010 pozwalają jednoznacznie zamówić właściwy znak, bez opisywania piktogramu słowami. Poniżej zestaw, który pokrywa większość potrzeb typowego obiektu użytkowego.
- F001 – gaśnica
- F002 – wąż gaśniczy, w praktyce oznaczenie hydrantu wewnętrznego
- F003 – drabina pożarowa
- F004 – zestaw sprzętu przeciwpożarowego
- F005 – ręczny ostrzegacz pożarowy
- F006 – telefon alarmowy do zgłaszania pożaru
- E001 i E002 – wyjście ewakuacyjne, w wariancie lewym i prawym
- E003 – punkt pierwszej pomocy (apteczka)
- E007 – miejsce zbiórki do ewakuacji
- E010 – defibrylator AED
Warto zapamiętać dwie pary, które są najczęściej mylone w zamówieniach. E007 to punkt zbiórki, a nie znak kierunku do niego – kierunek wskazują strzałki kierunkowe stosowane łącznie ze znakiem wyjścia. Z kolei F002 oznacza wąż gaśniczy i to on, a nie dowolny znak z napisem „hydrant”, służy do oznakowania szafki hydrantowej.
Jak dobrać wielkość znaku?
Wielkość znaku wynika z odległości, z jakiej ma być rozpoznawalny. Stosuje się zależność: wysokość znaku równa się odległości obserwacji podzielonej przez współczynnik 100 dla znaków oświetlanych zewnętrznie i 200 dla znaków oświetlanych wewnętrznie.
- Znak oświetlany zewnętrznie – tabliczka lub naklejka; przy odległości 10 m wymaga wysokości co najmniej 10 cm, przy 20 m – 20 cm
- Znak oświetlany wewnętrznie – kaseton podświetlany; przy odległości 10 m wystarcza 5 cm, przy 20 m – 10 cm
- Typowe rozmiary handlowe – 10 × 10, 15 × 15, 20 × 20, 25 × 25, 30 × 30 i 50 × 50 cm
- Dobór do wnętrza – w halach i magazynach odległości obserwacji są wielokrotnie większe niż w korytarzach biurowych, więc znaki 10 × 10 cm nie spełnią tam swojej funkcji
Praktyczna metoda sprawdzenia jest prosta: stań w miejscu, z którego ktoś będzie szukał sprzętu, i sprawdź, czy rozpoznajesz piktogram, a nie tylko plamę czerwieni. W halach wysokiego składowania zwykle kończy się to decyzją o znakach 30 × 30 cm lub większych, często montowanych dwustronnie, prostopadle do ściany.
Na jakiej wysokości montować znaki?
Znaki montuje się tak, aby były widoczne z kierunku dojścia i nie były zasłaniane przez ludzi, meble ani składowany towar. W praktyce stosuje się dwa rozwiązania: montaż na wysokości wzroku lub montaż podwieszany ponad poziomem głów.
- Montaż na ścianie na wysokości wzroku – zwykle 150–180 cm od podłogi, stosowany przy gaśnicach, hydrantach i ręcznych ostrzegaczach
- Montaż podwieszany lub nad drzwiami – powyżej 200 cm, aby znak pozostawał widoczny w tłumie i w dużych przestrzeniach
- Montaż prostopadle do ściany – znaki dwustronne widoczne z obu kierunków korytarza
- W halach i magazynach – wyżej, powyżej poziomu regałów, z uwzględnieniem ruchu wózków widłowych
- Spójność w całym obiekcie – jedna przyjęta wysokość montażu pozwala użytkownikom szukać znaków „na tym samym poziomie” w każdym pomieszczeniu
Zasada nadrzędna wobec każdej liczby brzmi: znak ma być widoczny z miejsca, w którym człowiek podejmuje decyzję. Znak gaśnicy umieszczony dokładnie nad gaśnicą, ale na ścianie prostopadłej do kierunku dojścia, jest niewidoczny dla osoby wchodzącej do pomieszczenia – i to jest błąd, którego nie naprawi większy rozmiar tabliczki.
Oznakowanie gaśnic, hydrantów i urządzeń sterujących
Oznakowanie sprzętu ma sens tylko wtedy, gdy odpowiada jego rzeczywistej lokalizacji i gdy dostęp do sprzętu jest zachowany. Przepisy wiążą te dwie kwestie: do gaśnic ma być zapewniony dostęp o szerokości co najmniej 1 m, a odległość z dowolnego miejsca, w którym może przebywać człowiek, do najbliższej gaśnicy nie powinna przekraczać 30 m.
- Gaśnice – znak F001 nad miejscem ustawienia lub zawieszenia; gaśnica w szafce wymaga znaku na zewnątrz, na drzwiczkach albo na ścianie powyżej
- Hydranty wewnętrzne – znak F002 na szafce lub ponad nią, widoczny także wtedy, gdy przed szafką stoją ludzie
- Ręczne ostrzegacze pożarowe – znak F005, szczególnie przydatny w korytarzach z wnękami i w obiektach o dużym ruchu osób nieznających budynku
- Przeciwpożarowy wyłącznik prądu i główny zawór gazu – oznakowanie elementów sterujących wymagane wprost przez przepisy
- Przyciski oddymiania – oznakowanie ułatwiające odnalezienie przycisku na drodze ewakuacji
- Hydranty zewnętrzne – tabliczki orientacyjne wskazujące lokalizację, które nie mogą być zasłonięte przez krzewy, ogrodzenia ani pryzmy śniegu
- Miejsca składowania materiałów niebezpiecznych pożarowo – oznakowanie wraz z informacjami o zakazach
Przy uzupełnianiu oznakowania warto robić to razem z przeglądem sprzętu. Wtedy od razu widać rozbieżności: znak wisi, gaśnicy nie ma, albo gaśnica stoi w innym miejscu niż pokazuje plan ewakuacji. Zestawy znaków i podręczny sprzęt gaśniczy znajdziesz w kategorii wyposażenie obiektów, a elementy do oznakowania szafek hydrantowych – w kategorii hydranty wewnętrzne i szafki hydrantowe.
Znaki fotoluminescencyjne i podświetlane – co wybrać?
Znaki muszą być rozpoznawalne również po zaniku zasilania. Służą do tego dwa rozwiązania: materiały fotoluminescencyjne gromadzące energię świetlną oraz znaki podświetlane, zasilane z instalacji oświetlenia awaryjnego.
- Znaki fotoluminescencyjne – nie wymagają zasilania, ale ich skuteczność zależy od wcześniejszego doświetlenia; w pomieszczeniach rzadko oświetlanych tracą sens
- Klasy luminescencji – opisują jasność po określonym czasie od zgaszenia światła; na polskim rynku dominują klasy średnie, a rozwiązania o najwyższej luminancji stosuje się w tunelach i obiektach podziemnych
- Znaki podświetlane – kasetony zasilane z instalacji awaryjnej; dzięki oświetleniu wewnętrznemu wymagają mniejszej wysokości przy tej samej odległości rozpoznania
- Znaki oświetlane zewnętrznie – doświetlane oprawą awaryjną; rozwiązanie pośrednie, wymagające koordynacji oznakowania z rozmieszczeniem opraw
- Trwałość materiału – w halach i garażach znaki niszczą się mechanicznie; tabliczki z płyty sztywnej wytrzymują dłużej niż naklejki
Wybór rozwiązania wiąże się z instalacją oświetlenia awaryjnego, dlatego oba tematy warto planować razem. Oprawy awaryjne i ewakuacyjne oraz znaki podświetlane znajdziesz w kategorii oświetlenie awaryjne – przy doborze decyduje nie tylko estetyka, ale i wymagane natężenie oświetlenia na drodze ewakuacji.
Najczęstsze błędy w oznakowaniu budynków
Poniższe usterki spotykamy w obiektach niezależnie od ich wielkości i standardu. Każda z nich sprawia, że oznakowanie formalnie istnieje, ale nie działa.
- Znaki zasłonięte – przez regały, szafy, towar albo reklamy; najczęstszy problem w handlu i magazynach
- Znak bez sprzętu i sprzęt bez znaku – efekt zmiany aranżacji bez aktualizacji oznakowania
- Zbyt małe znaki w dużych przestrzeniach – tabliczka 10 × 10 cm w hali o długości kilkudziesięciu metrów
- Mieszanie wzorów ze różnych systemów – stare i nowe piktogramy tego samego znaku w jednym korytarzu
- Znaki ewakuacyjne bez spójności z planem ewakuacji – strzałki wskazują inny kierunek niż plansza przy wejściu
- Znaki fotoluminescencyjne w pomieszczeniach bez światła – materiał nie ma z czego się naładować
- Brak oznakowania elementów sterujących – wyłącznik przeciwpożarowy prądu i zawór gazu bez opisu
- Nieaktualne oznakowanie po przebudowie – znaki prowadzą do wyjścia, które zostało zamurowane
Jak zaplanować oznakowanie obiektu?
Oznakowania nie planuje się od listy zakupowej, lecz od obchodu obiektu. Dopiero wykaz miejsc, w których sprzęt i urządzenia faktycznie się znajdują, pozwala ustalić, ile i jakich znaków potrzeba.
- Krok 1: inwentaryzacja – spis gaśnic, hydrantów, ostrzegaczy, wyłączników i zaworów z podaniem lokalizacji
- Krok 2: ocena widoczności – sprawdzenie z kierunku dojścia, co jest zasłonięte i z jakiej odległości znak musi być czytelny
- Krok 3: dobór wielkości – według zależności między odległością obserwacji a sposobem oświetlenia znaku
- Krok 4: wybór wykonania – fotoluminescencja, podświetlenie, materiał dostosowany do warunków w pomieszczeniu
- Krok 5: spójność z dokumentacją – zgodność z instrukcją bezpieczeństwa pożarowego i planami ewakuacji
- Krok 6: aktualizacja – przegląd oznakowania przy każdej zmianie aranżacji i przy rocznym przeglądzie urządzeń przeciwpożarowych
Komplet znaków ochrony przeciwpożarowej i ewakuacyjnych, w różnych rozmiarach i wykonaniach, znajdziesz w kategorii wyposażenie obiektów w sklepie Hydronetka.pl. Przy zamówieniu najszybciej pracuje się z listą z obchodu: liczba punktów, wymagana wielkość znaku i informacja o warunkach w pomieszczeniu pozwalają dobrać oznakowanie, które nie będzie wymagało wymiany po pierwszym sezonie.
Najczęściej zadawane pytania
Jaki znak oznacza gaśnicę, a jaki hydrant?
Zgodnie z PN-EN ISO 7010 gaśnicę oznacza znak F001, a wąż gaśniczy – w praktyce hydrant wewnętrzny – znak F002. Ręczny ostrzegacz pożarowy to F005, a telefon alarmowy do zgłaszania pożaru F006.
Jak dobrać wielkość znaku ochrony przeciwpożarowej?
Wysokość znaku to odległość obserwacji podzielona przez 100 dla znaków oświetlanych zewnętrznie i przez 200 dla oświetlanych wewnętrznie. Przy odległości 20 m oznacza to znak o wysokości 20 cm dla tabliczki i 10 cm dla kasetonu podświetlanego.
Czy gaśnica w szafce też musi być oznakowana?
Tak. Znak umieszcza się na zewnątrz – na drzwiczkach szafki albo na ścianie powyżej – tak aby był widoczny z kierunku dojścia. Do gaśnic trzeba też zapewnić dostęp o szerokości co najmniej 1 m, a odległość z dowolnego miejsca, w którym może przebywać człowiek, do najbliższej gaśnicy nie powinna przekraczać 30 m.
Czy można mieszać znaki według starej i nowej normy?
Nowe oznakowanie warto projektować według PN-EN ISO 7010, a istniejące wymieniać etapami. Najgorszym rozwiązaniem jest mieszanie dwóch wzorów tego samego znaku w jednej strefie – użytkownik traci wtedy jednoznaczność, na której opiera się całe oznakowanie.
Kiedy znaki fotoluminescencyjne nie mają sensu?
W pomieszczeniach, które nie są regularnie oświetlane – materiał fotoluminescencyjny musi najpierw zgromadzić energię świetlną, żeby świecić po zaniku zasilania. W takich miejscach stosuje się znaki podświetlane zasilane z instalacji oświetlenia awaryjnego albo znaki doświetlane oprawą awaryjną.
